Henri FAYOL 1841 – 1925

henri-fayolun-hayati
Henri Fayol, 1841 yılında İstanbul’da doğmuştur. Babası İstanbul’ Galata köprüsünün mühendisliğini yapmıştır. Henri, 1847 yılında vatanı olan Fransa’ ya dönmüştür ve Saint Etienne Maden Yüksekokulunu bitirmiştir. 1860 yılında Commentary Fourchambault kömür işletmesinde maden mühendisi olarak çalışmaya başlamıştır. 1888’de yönetici olur ve firma 1900’lerin başında Fransa’daki en iyi demir-çelik üreticisi olur. Fayol, bu firmanın yöneticiliğini 1918 yılına kadar yapmıştır.

Bütün meslek hayatını bu firmada geçirmiş ve edindiği tecrübelerle yönetim konusunda ilk teorik çalışmaları yapan kişilerden olmuştur. Madencilik ve yönetim konusunda birçok seminer vermiş, makale yayınlamıştır. 1916 yılında yayınladığı “Administration İndustrielle et Générale” adlı eseri ile yönetim konusundaki düşüncelerini ve tecrübelerini dünyaya duyurmuştur. Yönetim bilimine makro bir bakış açısı ile yaklaşmıştır. Yönetimi bir süreç olarak tanımlayarak, yöneticilerin sorumlu oldukları faaliyetleri koordine etmeye yönelik fonksiyon, ilke ve kuralları sistematik bir şekilde ele almıştır.

Fayol, Avrupa ‘da çağdaş yönetim düşüncesinin öncüsü olmuştur. Fayol, Yönetimi ilk kez işlevsel bir süreç olarak düşünmüştür. İşletmedeki faaliyetleri, işletme işlevleri ve yönetim işlevleri olarak ikiye ayırarak daha önce yalnızca teknik açıdan incelenen yönetim olayına yeni bir boyut kazandırmıştır.
Fayol’a göre yönetim süreci çeşitli faaliyetlerden oluşmaktadır. Fayol, örgütün temel faaliyetlerini 6 grupta toplamıştır. Bunlar, teknik faaliyetler (üretim, imalat ve transformasyon), ticari faaliyetler (alım, satım ve değişim), mali faaliyetler (sermaye üretimi ve yönetimi), güvenlik faaliyetleri (malların ve kişilerin korunması), muhasebe faaliyetleri( envanter, bilanço, istatistik) ve yönetim faaliyetleri (öngörü, organizasyon, kumanda, koordinasyon, kontrol)’dir.

İlk beş gruptaki işlemlerin iyi bilinmesi ve bu işlemlerin anlamının birkaç cümleyle açıklanmasına karşın Fayol, yönetim faaliyetinin daha ayrıntılı incelenmesi gerektiğine inanır. Bu faaliyetlerin birbirine sıkıca bağlı olduğu Fayol’un yaptığı saptamalar arasındadır. Fayol’ a göre diğer faaliyetler maddi araçların yönetimini sağlarken, yönetim faaliyeti personel ile ilişkindir.

Yönetim Fonksiyonları

Planlama (Öngörü): Planlama, geleceği dikkatlice incelemek ve eylem programını ortaya koymaktır. Fayol’un öngörmek olarak isimlendirdiği bu fonksiyon kendisinden sonra planlama olarak değiştirilmiştir.

Organizasyon (Organize Etmek, Örgütleme): Fayol, organizasyonu işletmenin sosyal ve materyal olmak üzere çift yapısını oluşturmaktadır. Bir işletmeyi organize etmek işleyişinde ona gerekli olan her şeyle donatmaktır, şeklinde tanımlarken ikili bir ayrıma giderek maddi örgüt ve sosyal örgüt ayrımını yapmıştır. İnceleme olarak sosyal örgütü almaktadır. 

Kumanda (Yürütme, Emir): Fayol şöyle tanımlamaktadır; “Kumanda etmek personeli çalıştırmaktır”. Kumanda fonksiyonu, yöneticilerin kendi kısmını oluşturan personelin tümünden, işletmenin çıkarına en yüksek fayda ve hizmet sağlamalarıdır.

Koordinasyon: Koordine etmek, bütün çabaları ve bütün işlemleri uyumlaştırmak, birleştirmek ve birbirine bağlamaktır. Diğer bir ifadeyle araçları amaçlara uygun hale getirmektir.

Kontrol: Her şeyin verilen emirlere ve var olan kurallara uygun şekilde olmasını gözetlemektir. Fayol’a göre kontrol fonksiyonunun amacı örgütün işleyişindeki hata ve eksiklikleri ortaya çıkararak tamir etmek ve bir daha yapılmasının önüne geçmektir.

Fayol, yöneticiler için 14 temel prensip içeren bir liste hazırlamıştır. 

Bunlar; 
  1. İş Bölümü: Aynı emekle daha fazla ve daha iyi mal ve hizmet üretmektir. Hep aynı parça üzerinde aynı işlemleri yapan bir işçi, o iş için alışkanlıklar kazanır, o işte uzmanlaşır. Her değişiklik bir anlama ve uyum zamanının geçmesine sebep olur, bu da verimi düşürür.
  2. Yetki ve Sorumluluk: Fayol yetkiyi, emir verme hakkı ve itaat ettirme gücü olarak tanımlamıştır. Yetki, yöneticinin kişisel bilgi birikimi olan tecrübelerinden, zekasından, iyi ahlak gibi kişiliğini oluşturan yeteneklerden ileri geliyorsa “Kişisel”, örgüt yapısındaki mevkiden ileri geliyorsa “Biçimsel” dir.
  3. Disiplin: Fayol disiplini itaat, çalışkanlık, işe devamlılık, davranışlarda düzen ve örgüt mensupları arasındaki anlaşma hükümlerine saygı olarak ele almıştır. 
  4. Kumanda Birliği: Her koşulda ne olursa olsun, bir ast sadece ve sadece bir üstten emir almalıdır. İki üstün aynı asta ya da aynı bölüme emir verdiği durumlarda işler zorlaşacak, karışıklık çıkacak ve hatta örgüt yavaşça bozulacaktır.
  5. Amaç Birliği: Organizasyonun belli, herkes tarafından bilinen tek bir amacı olmalıdır. Bütün personel bu amaç için çalışmalı, onu gerçekleştirmek için çaba sarf etmelidir.
  6. Genel çıkarların bireysel çıkarlardan üstünlüğü: Bu ilke ile organizasyonun çıkarlarının kişisel çıkarlardan her zaman önde gitmesi gerektiğini belirtilmiştir. Fayol bu ilkeyi gerçekleştirebilmek için; üstlerin örnek davranışları ve ciddiyeti, adil bir biçimde ve eşit şartlarda belirlenmiş anlaşmalar ve düzenli kontrol gerçekleştirilmelidir.
  7. Çalışanlara yapılan ödemeler: Personelin maaşı olabildiği kadar adil olmalı, hem işverenin hem de işçinin kabul edebileceği sınırlar içinde olmalıdır. İşçilerin firmanın düzenli çalışmasına katkıda bulunmasını sağlamak amacıyla prim vermek de yapılan bir uygulamadır. Elemanların mutlulukları işyerinde çalışma ortamına, ışık, temizlik, yiyecek ve dinlenme koşullarına bağlı, iş dışında ise ev, yiyecek, eğitim ve geliştirme faaliyetlerine bağlıdır.
  8. Merkezcil Yönetim: Merkezcil yönetim bir derece ve ölçü meselesi olup, asgari ölçüde merkezcilik, koordinasyonun getirdiği bir zorunluluktur. Fakat yönetim bütünlüğünü bozmayacak şekilde bir merkezden uzaklaşmak da yararlıdır. Merkezcil ve merkezkaç yönetim arasında seçim yaparken, çalışanlardan en yüksek oranda yarar sağlayacak bir yönetim şekli seçilmelidir.
  9. Hiyerarşi: Fayol, hiyerarşinin, en üst yönetim kademesinden en alta kadar uzanan kumanda zincirini belirttiğini, haberleşme ve diğer ilişkilerin bu yolu takip etmesi gerektiğini ifade etmiştir. Fakat büyük kuruluşlarda ve iletişimdeki hızın önemli olduğu durumlarda bu kuralın biraz genişletilebileceğini ve aynı kademedeki iki personelin, üstlerini bilgilendirmeleri şartıyla, direk olarak bir araya gelebilmelerinin mümkün olduğunu söylemiştir.
  10. Düzen: Fayol’un düzen formülü, maddeler için, “her şeye bir yer ve her şey kendi yerinde” olarak özetlenebilir. İnsanlar için, “herkes için bir yer ve herkes kendi doğru yerinde” olarak değiştirilebilir.” Sosyal düzen ise her personelin kendi hak ettiği yerde olması gerektiği anlamına geliyor.
  11. Eşitlik ve Hakkaniyet: Fayol neden hakkaniyet dediğini ve adalet ilkesi demediğini şöyle açıklamıştır. “Adalet daha önce verilmiş kararların işleme konulmasıdır, ama bu kararlar verilirken her şeyin düşünülmesi mümkün değildir. Elemanların işyerinde güven içinde çalışabilmesi için onlara iyi ve adil davranılmalıdır ve hakkaniyet ilkesi bunu anlatır.”
  12. Personelde devamlılık ve denge: İş için gerekli niteliklere sahip olduğunu varsaydığımız bir işçinin, yeni işine alışması ve o işi en iyi şekilde yapabilmesi için zamana ihtiyacı vardır. Eğer bu işçi, gerekli zaman geçmeden o işten ayrılırsa, kendisinden beklenen hizmeti veremeden ayrılmış olur. Eğer bu sürekli olursa, o iş hiçbir zaman gerektiği gibi yapılamayacaktır.
  13. Girişim ve Teşebbüs: Düşünme ve düşündüğünü faaliyete geçirme girişimcilik demektir. Örgüt kademelerinin her basamağında, elemanların çalışma isteği ve gücü girişimcilik ile artırılabilir. Elemanların ve yöneticilerin girişimci ruhu organizasyon gücünün kaynağıdır.
  14. Birlik Ruhu: Dikkat edilmesi gereken iki nokta vardır: “Personel bölünmemelidir. Düşman güçlerini bölerek zayıflatmak iyi bir taktik olabilir ama kendi takımını bölmek yapılmaması gereken bir uygulamadır. Yazılı haberleşme kötüye kullanılmamalıdır. Yanlış anlaşılmalar, yazılı haberleşme ile daha sık ortaya çıkmaktadır.” Hız ve uyum kazanılması için, mümkün olduğu kadar, iletişim sözlü olarak sağlanmalıdır. 

 Referanslar:
  • GÜNDÜZ, S. (2014, 04 01). Yönetim Süreci Yaklaşımı - Henry Fayol. Prezi: https://prezi.com adresinden alındı
  • IRMAK, N. (tarih yok). Henri Fayol "Yönetsel Teori ve Yönetim Süreci". İstanbul.
  • Şengül, R. (2007). Henri Fayol'un Yönetim Düşüncesi Üzerine Notlar. Yönetim ve Ekonomi, 258- 272.



Yorum Gönder

İletişim Formu

Ad

E-posta *

Mesaj *

Blogger tarafından desteklenmektedir.